Articolo 368 Codice Penale

(R.D. 19 ottobre 1930, n. 1398)

Calunnia

Dispositivo

Note

(1) L’art. 10, comma 3 della l. 20 dicembre 2012, n. 237 ha inserito il riferimento alla Corte penale internazionale.

(2) Si tratta dicalunnia formale, attuata mediante denuncia, qui intesa in senso ampio, quindi comprensiva di ogni tipo dinotitia criminis, anche non qualificata o anonima, ma idonea a far sorgere un procedimento penale. Viene quindi esclusa tale fattispecie nei casi in cui il reato oggetto della denuncia sia sottoposto a condizione di procedibilità e questa manchi e nei casi in cui i fatti denunciati siano grotteschi o assurdi, tali quindi da escludere l'avvio di un procedimento penale.

(3) Lacalunnia materialeinvece dipende dalla simulazione delle tracce di reato, che non devono riguardare un reato veramente accaduto e che possono consistere sia in segni e indizi materiali che in segni sulla persona del denunciante o su altri. In ogni caso dovranno essere in modo inequivocabile dirette ad indicare il soggetto incolpato quale responsabile del reato.

(4) La pena di morte è stata abrogata e quindi sostituita con quella dell'ergastolo (art. 17).

(5) L'art. 384 bis, inserito dall'art. 17 della l. 5 ottobre 2001, n. 367 estende la punibilità della fattispecie in esame ai fatti commessi in collegamento audiovisivo nel corso di una rogatoria all'estero.

(6) Secondo quanto previsto dall'art. 22 L. 11 gennaio 2018, n. 6 con decorrenza dal 21 febbraio 2018, le pene previste per il reato di calunnia di cui al presente articolo sono aumentate da un terzo alla metà quando il colpevole ha commesso il fatto allo scopo di usufruire o di continuare ad usufruire delle speciali misure di protezione previste dalla citata legge. L'aumento è dalla metà ai due terzi se uno dei benefici è stato conseguito

Massime giurisprudenziali (148)

1Cass. pen. n. 30551/2025

2Cass. pen. n. 23965/2025

3Cass. pen. n. 25806/2025

4Cass. pen. n. 13512/2025

5Cass. pen. n. 32692/2024

6Cass. pen. n. 27098/2024

7Cass. pen. n. 20064/2024

8Cass. pen. n. 48749/2023

9Cass. pen. n. 30981/2023

10Cass. pen. n. 38729/2023

11Cass. pen. n. 7573/2023

12Cass. pen. n. 1616/2022

13Cass. pen. n. 34894/2022

14Cass. pen. n. 17705/2022

15Cass. pen. n. 46692/2021

16Cass. pen. n. 40274/2021

17Cass. pen. n. 17883/2021

18Cass. pen. n. 45821/2018

19Cass. pen. n. 22309/2018

20Cass. pen. n. 32673/2015

21Cass. pen. n. 53614/2014

22Cass. pen. n. 39822/2014

23Cass. pen. n. 37654/2014

24Cass. pen. n. 10289/2014

25Cass. pen. n. 1255/2014

26Cass. pen. n. 22928/2013

27Cass. pen. n. 15928/2013

28Cass. pen. n. 6150/2013

29Cass. pen. n. 32944/2012

30Cass. pen. n. 26819/2012

31Cass. pen. n. 12810/2012

32Cass. pen. n. 31378/2011

33Cass. pen. n. 29579/2011

34Cass. pen. n. 16161/2011

35Cass. pen. n. 15583/2011

36Cass. pen. n. 37795/2010

37Cass. pen. n. 34696/2010

38Cass. pen. n. 32325/2010

39Cass. pen. n. 21789/2010

40Cass. pen. n. 7643/2010

41Cass. pen. n. 3964/2010

42Cass. pen. n. 2417/2010

43Cass. pen. n. 32841/2009

44Cass. pen. n. 16645/2009

45Cass. pen. n. 3910/2009

46Cass. pen. n. 35339/2008

47Cass. pen. n. 34881/2007

48Cass. pen. n. 21343/2007

49Cass. pen. n. 17992/2007

50Cass. pen. n. 12847/2007

51Cass. pen. n. 2805/2007

52Cass. pen. n. 757/2007

53Cass. pen. n. 15559/2006

54Cass. pen. n. 24572/2005

55Cass. pen. n. 696/2005

56Cass. pen. n. 41960/2004

57Cass. pen. n. 39232/2004

58Cass. pen. n. 13309/2004

59Cass. pen. n. 7722/2004

60Cass. pen. n. 48525/2003

61Cass. pen. n. 43018/2003

62Cass. pen. n. 37017/2003

63Cass. pen. n. 36364/2003

64Cass. pen. n. 34481/2003

65Cass. pen. n. 26994/2003

66Cass. pen. n. 26114/2003

67Cass. pen. n. 26110/2003

68Cass. pen. n. 25901/2003

69Cass. pen. n. 20955/2003

70Cass. pen. n. 18364/2003

71Cass. pen. n. 18359/2003

72Cass. pen. n. 14352/2003

73Cass. pen. n. 9929/2003

74Cass. pen. n. 1638/2003

75Cass. pen. n. 38814/2002

76Cass. pen. n. 33556/2002

77Cass. pen. n. 30968/2002

78Cass. pen. n. 30297/2002

79Cass. pen. n. 40355/2001

80Cass. pen. n. 33855/2001

81Cass. pen. n. 22636/2001

82Cass. pen. n. 10150/2000

83Cass. pen. n. 9853/2000

84Cass. pen. n. 8769/2000

85Cass. pen. n. 6574/2000

86Cass. pen. n. 3489/2000

87Cass. pen. n. 9961/1999

88Cass. pen. n. 8827/1999

89Cass. pen. n. 8183/1999

90Cass. pen. n. 4068/1999

91Cass. pen. n. 3507/1998

92Cass. pen. n. 5574/1998

93Cass. pen. n. 1333/1998

94Cass. pen. n. 10125/1997

95Cass. pen. n. 2715/1997

96Cass. pen. n. 1126/1997

97Cass. pen. n. 10683/1996

98Cass. pen. n. 5513/1996

99Cass. pen. n. 5343/1996

100Cass. pen. n. 3983/1996

101Cass. pen. n. 2110/1996

102Cass. pen. n. 10896/1995

103Cass. pen. n. 9903/1995

104Cass. pen. n. 9340/1995

105Cass. pen. n. 7932/1995

106Cass. pen. n. 6990/1995

107Cass. pen. n. 9307/1994

108Cass. pen. n. 11013/1993

109Cass. pen. n. 3040/1993

110Cass. pen. n. 1974/1993

111Cass. pen. n. 10570/1992

112Cass. pen. n. 10361/1992

113Cass. pen. n. 2389/1992

114Cass. pen. n. 8411/1992

115Cass. pen. n. 8142/1992

116Cass. pen. n. 7441/1992

117Cass. pen. n. 3784/1992

118Cass. pen. n. 1743/1992

119Cass. pen. n. 8722/1991

120Cass. pen. n. 13349/1990

121Cass. pen. n. 3127/1990

122Cass. pen. n. 3062/1990

123Cass. pen. n. 3025/1990

124Cass. pen. n. 16644/1989

125Cass. pen. n. 15550/1989

126Cass. pen. n. 13719/1989

127Cass. pen. n. 2048/1989

128Cass. pen. n. 10260/1989

129Cass. pen. n. 8403/1989

130Cass. pen. n. 8401/1989

131Cass. pen. n. 2030/1989

132Cass. pen. n. 12673/1988

133Cass. pen. n. 12655/1988

134Cass. pen. n. 1880/1988

135Cass. pen. n. 5457/1988

136Cass. pen. n. 1737/1988

137Cass. pen. n. 11455/1987

138Cass. pen. n. 10866/1987

139Cass. pen. n. 6636/1987

140Cass. pen. n. 13907/1986

141Cass. pen. n. 13881/1986

142Cass. pen. n. 13868/1986

143Cass. pen. n. 5469/1986

144Cass. pen. n. 4394/1986

145Cass. pen. n. 2102/1986

146Cass. pen. n. 990/1985

147Cass. pen. n. 3114/1985

148Cass. pen. n. 8253/1984