Articolo 378 Codice Penale

(R.D. 19 ottobre 1930, n. 1398)

Favoreggiamento personale

Dispositivo

Note

(1) La pena di morte è stata abrogata con conseguente sostituzione della stessa con la pena dell'ergastolo (art. 17).

(2) Il riferimento alla Corte penale internazionale è stato introdotto dall'art. 10, comma 9, della l. 20 dicembre 2012, n. 237.

(3) Si tratta di un reato a forma libera, che può manifestarsi in varie forme, purché effettivamente idonee ad intralciare le investigazioni o le ricerche dell'Autorità. Per quanto riguarda le condotte omissive, la dottrina maggioritaria ritiene che possano integrare il reato in esame, come nel caso di reticenza o rifiuto a fornire notizie utili alle indagini. Alcuni autori tuttavia negano che ciò sia possibile sulla base della considerazione che non esiste un obbligo giuridico, a carico del cittadino che abbia avuto conoscenza di un reato, di attivarsi affinché venga scoperto ed arrestato l'autore dello stesso.

(4) La dottrina ritiene che la disposizione in esame possa applicarsi anche alle altre cause soggettive di esclusione della punibilità, diverse dalla inimputabilità. Mentre sono discordi le considerazioni in relazione alla mancanza delle condizioni di procedibilità (querela, istanza, richiesta).

(5) Dibattuta in dottrina è la configurabilità del favoreggiamento in relazione alle attività di difesa lecita esercitata dal difensore tecnico, e il reato di favoreggiamento personale. Per risolvere tale problema la dottrina distingue suggerimenti ed informazioni indebite. Si configura, pertanto, il reato di favoreggiamento personale qualora il difensore tecnico informi il proprio assistito dell'emissione di atti coercitivi a suo carico.

Massime giurisprudenziali (193)

1Cass. pen. n. 25608/2025

2Cass. pen. n. 21805/2025

3Cass. pen. n. 19461/2025

4Cass. pen. n. 16994/2025

5Cass. pen. n. 15107/2025

6Cass. pen. n. 14452/2025

7Cass. pen. n. 20394/2025

8Cass. pen. n. 18375/2025

9Cass. pen. n. 1853/2024

10Cass. pen. n. 41499/2024

11Cass. pen. n. 41498/2024

12Cass. pen. n. 2355/2024

13Cass. pen. n. 1703/2024

14Cass. pen. n. 42980/2024

15Cass. pen. n. 41120/2024

16Cass. pen. n. 35375/2024

17Cass. pen. n. 29538/2024

18Cass. pen. n. 29556/2024

19Cass. pen. n. 34940/2024

20Cass. pen. n. 30446/2024

21Cass. pen. n. 23720/2024

22Cass. pen. n. 24569/2024

23Cass. pen. n. 13186/2024

24Cass. pen. n. 14961/2024

25Cass. pen. n. 8328/2024

26Cass. pen. n. 6846/2023

27Cass. pen. n. 3129/2023

28Cass. pen. n. 48745/2023

29Cass. pen. n. 15641/2023

30Cass. pen. n. 46026/2023

31Cass. pen. n. 42189/2023

32Cass. pen. n. 48560/2023

33Cass. pen. n. 31429/2023

34Cass. pen. n. 41905/2023

35Cass. pen. n. 33753/2023

36Cass. pen. n. 31169/2023

37Cass. pen. n. 31168/2023

38Cass. pen. n. 32574/2023

39Cass. pen. n. 28782/2023

40Cass. pen. n. 22534/2023

41Cass. pen. n. 30143/2023

42Cass. pen. n. 22327/2023

43Cass. pen. n. 11287/2023

44Cass. pen. n. 11239/2023

45Cass. pen. n. 4169/2022

46Cass. pen. n. 32578/2022

47Cass. pen. n. 5234/2022

48Cass. pen. n. 13143/2022

49Cass. pen. n. 1176/2021

50Cass. pen. n. 23241/2021

51Cass. pen. n. 17347/2021

52Cass. pen. n. 32386/2019

53Cass. pen. n. 18110/2018

54Cass. pen. n. 24753/2015

55Cass. pen. n. 24535/2015

56Cass. pen. n. 9989/2015

57Cass. pen. n. 53735/2014

58Cass. pen. n. 53593/2014

59Cass. pen. n. 52118/2014

60Cass. pen. n. 45444/2014

61Cass. pen. n. 30873/2014

62Cass. pen. n. 35327/2013

63Cass. pen. n. 33243/2013

64Cass. pen. n. 23324/2013

65Cass. pen. n. 16391/2013

66Cass. pen. n. 16246/2013

67Cass. pen. n. 15923/2013

68Cass. pen. n. 10167/2013

69Cass. pen. n. 24035/2011

70Cass. pen. n. 18082/2011

71Cass. pen. n. 6199/2011

72Cass. pen. n. 5330/2011

73Cass. pen. n. 41722/2010

74Cass. pen. n. 20813/2010

75Cass. pen. n. 11473/2010

76Cass. pen. n. 294/2008

77Cass. pen. n. 35266/2007

78Cass. pen. n. 28639/2007

79Cass. pen. n. 38516/2007

80Cass. pen. n. 21832/2007

81Cass. pen. n. 44898/2005

82Cass. pen. n. 26910/2005

83Cass. pen. n. 112/2005

84Cass. pen. n. 38236/2004

85Cass. pen. n. 31436/2004

86Cass. pen. n. 4927/2004

87Cass. pen. n. 1252/2004

88Cass. pen. n. 709/2004

89Cass. pen. n. 44753/2003

90Cass. pen. n. 44737/2003

91Cass. pen. n. 40375/2003

92Cass. pen. n. 37384/2003

93Cass. pen. n. 25715/2003

94Cass. pen. n. 22523/2003

95Cass. pen. n. 18103/2003

96Cass. pen. n. 15756/2003

97Cass. pen. n. 59/2003

98Cass. pen. n. 35607/2002

99Cass. pen. n. 21624/2002

100Cass. pen. n. 10778/2002

101Cass. pen. n. 33450/2001

102Cass. pen. n. 31657/2001

103Cass. pen. n. 27656/2001

104Cass. pen. n. 7913/2000

105Cass. pen. n. 7270/2000

106Cass. pen. n. 6235/2000

107Cass. pen. n. 2936/2000

108Cass. pen. n. 14222/1999

109Cass. pen. n. 10743/1999

110Cass. pen. n. 8786/1999

111Cass. pen. n. 6614/1999

112Cass. pen. n. 4062/1999

113Cass. pen. n. 1472/1999

114Cass. pen. n. 773/1999

115Cass. pen. n. 1325/1998

116Cass. pen. n. 539/1998

117Cass. pen. n. 9879/1997

118Cass. pen. n. 2218/1997

119Cass. pen. n. 7110/1997

120Cass. pen. n. 3861/1997

121Cass. pen. n. 5991/1997

122Cass. pen. n. 4243/1997

123Cass. pen. n. 2730/1997

124Cass. pen. n. 2100/1997

125Cass. pen. n. 262/1997

126Cass. pen. n. 10851/1996

127Cass. pen. n. 8656/1996

128Cass. pen. n. 8635/1996

129Cass. pen. n. 2080/1996

130Cass. pen. n. 4358/1996

131Cass. pen. n. 5528/1996

132Cass. pen. n. 11057/1995

133Cass. pen. n. 9079/1995

134Cass. pen. n. 5842/1995

135Cass. pen. n. 1485/1995

136Cass. pen. n. 3973/1994

137Cass. pen. n. 10735/1994

138Cass. pen. n. 9794/1994

139Cass. pen. n. 7518/1994

140Cass. pen. n. 7512/1994

141Cass. pen. n. 4039/1994

142Cass. pen. n. 511/1994

143Cass. pen. n. 8681/1993

144Cass. pen. n. 6874/1993

145Cass. pen. n. 463/1993

146Cass. pen. n. 11917/1992

147Cass. pen. n. 9756/1992

148Cass. pen. n. 4153/1992

149Cass. pen. n. 1051/1991

150Cass. pen. n. 16464/1990

151Cass. pen. n. 15972/1990

152Cass. pen. n. 15391/1990

153Cass. pen. n. 13344/1990

154Cass. pen. n. 12523/1990

155Cass. pen. n. 10760/1990

156Cass. pen. n. 9512/1990

157Cass. pen. n. 8818/1990

158Cass. pen. n. 7704/1990

159Cass. pen. n. 7701/1990

160Cass. pen. n. 14655/1989

161Cass. pen. n. 13346/1989

162Cass. pen. n. 13220/1989

163Cass. pen. n. 12672/1989

164Cass. pen. n. 9773/1989

165Cass. pen. n. 8864/1989

166Cass. pen. n. 5759/1989

167Cass. pen. n. 4468/1989

168Cass. pen. n. 11487/1988

169Cass. pen. n. 9912/1988

170Cass. pen. n. 9903/1988

171Cass. pen. n. 9242/1988

172Cass. pen. n. 6389/1988

173Cass. pen. n. 3492/1988

174Cass. pen. n. 2978/1988

175Cass. pen. n. 2939/1988

176Cass. pen. n. 2131/1988

177Cass. pen. n. 1896/1988

178Cass. pen. n. 348/1988

179Cass. pen. n. 11382/1987

180Cass. pen. n. 5188/1987

181Cass. pen. n. 9023/1986

182Cass. pen. n. 8574/1986

183Cass. pen. n. 7285/1986

184Cass. pen. n. 6989/1986

185Cass. pen. n. 9353/1985

186Cass. pen. n. 7307/1985

187Cass. pen. n. 2577/1984

188Cass. pen. n. 6308/1983

189Cass. pen. n. 4069/1983

190Cass. pen. n. 2585/1983

191Cass. pen. n. 11159/1982

192Cass. pen. n. 8389/1982

193Cass. pen. n. 6251/1982